و دنياى اين‌كس باشد و به او فايده و ثمره ببخشد از واجبات و مندوبات شرعيه و معروفات عقليه . و اين خصلت لازم خصلت ترك ما لا يعنى است و در فضيلت و ثمره با آن اشتراك مىدارد . و اما نظر در عاقبت ، پس عبارت است از انديشه نمودن نفس و انتظار كشيدن و اميد داشتن نفس ثمرات اعمال و نتايج و عواقب امور خود را و فريب نخوردن و مشغول نشدن به لذات و مستوحش نشدن از آلام بدايات آن‌ها ، هر چند كه ثمرات و عواقب آن‌ها دور و نسيه باشد و لذات و آلام بدايات آن‌ها قريب و نقد باشد ، و بداند كه هر عمل خيرى يا شرى البته مثمر ثمره و نتيجه‌بخش عاقبتى خواهد بود ، هرچند كه بعد از قرنى و حينى باشد ، چنان‌كه خداوند فرموده است كه فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ « 1 » . و پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله فرموده است كه « من اسرّ سريرة رداه اللّه رداءها ان خيرا فخيرا و ان شرا فشرا » « 2 » ، يعنى كسى كه به پنهانى بنمايد عملى را ردا و قوّت مىدهد خدا او را به ردا و قوّت همان عمل ، پس اگر آن عمل خير است البته تقويت او ايضا خير است و اگر آن عمل شر است ، پس تقويت او ايضا شر است . و جناب ابى عبد اللّه عليه السّلام فرمودند به اصحاب خود كه « ما يصنع احدكم ان يظهر حسنا و يسرّ سيّئا اليس يرجع الى نفسه » « 3 » ، يعنى چه كارى است كه مىكند يكى از شماها كه ظاهر مىسازد عمل خوب و پنهان مىنمايد عمل بد را ، آيا هردو رجوع و بازگشت به سوى نفس خودش نمىكند ؟ و ايضا فرمودند كه نيست هيچ بنده‌اى كه پنهان بنمايد خيرى را مگر اين‌كه نمىگذرد ايام تا اين‌كه خداوند ظاهر مىسازد از براى او خيرى را و نيست هيچ بنده‌اى كه پنهان بنمايد شرى را مگر اين‌كه نمىگذرد روزگاران تا اين‌كه خداوند ظاهر مىنمايد از براى او شر را . « 4 » و در احاديث است ايضا كه هركس كه سؤال بنمايد با آن‌كه محتاج نباشد البته مبتلا مىگرداند خداوند او را به سوال كردن در وقتى كه محتاج باشد و ذلّ سؤال را بكشد و رفع حاجت او نشود ، و

--> ( 1 ) . زلزله : 7 و 8 . ( 2 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 294 ، ح 6 . ( 3 ) . همان ، ص 295 ، ح 11 . ( 4 ) . همان ، ص 295 و 296 ، ح 12 .